Kati

13 & 14 Taiohi

Te Reo Māori i te kāinga

6 8

Reo ā-waha

  • Ako- https://www.maoritelevision.com/shows/ako
    He akoranga reo Māori mō ngā ākonga e mātau ana ki te reo, e arahina ana e Pānia Papa. Kei roto ko ngā kiriata, ngā pukamahi, ngā kai hinengaro me ngā pāhorangi. Mā tēnei hōtaka e aronui ai ngā tamariki ki tō rātou kaha ki te reo Māori mā te wero me te kukume i te hinengaro. Kei konei hoki ngā pukamahi me ngā kai hinengaro hei mahi pārekareka, mahi ā-tinana hoki mā te whānau.
  • Waka Huia - https://www.maoritelevision.com/shows/waka-huia
    Whakarongo ki ngā kōrero ahurei, kōrero tuku iho a ngā iwi o te motu, tūhuratia ngā kaupapa tō rangapū, pāpori, ahurea hoki o te  mai i te tirohanga o tēnā rohe, o tēnā iwi, o tēnā kāinga huri noa i Aotearoa mā tētahi kohinga ataata.
  • Ngā Pari Kārangaranga - https://www.maoritelevision.com/shows/nga-pari-karangaranga
    He kohinga ataata nā ngā iwi, mā ngā iwi, mō ngā iwi anō hoki. He whānui ngā kaupapa, mai i ngā kōrero ā-iwi, ngā pūrākau, ngā kōrero tuku He huarahi anō tēnei huinga reo Māori e tūhura ai ngā tamariki i ō rātou ake whakapapa i ō ētahi kē hoki, hei kaupapa whakawhiti kōrero mā te whānau.
  • Tautohetohehttps://www.maoritelevision.com/shows/tautohetohe
    E rua ngā tīma pūkōrero e tautohetohe ana i runga i ngā kaupapa o te .  Koia a Tautohetohe. He kaupapa pai tēnei hei wero, hei kukume hoki i te hinengaro, hei whakamātau i ngā tirohanga me ngā whakaaro o ngā tamariki me te whānau, ā, hei whakaara hoki i ngā take o ngā tautohetohe hei kōrero mā te whānau
  • Matangi Rau - https://www.maoritelevision.com/shows/matangi-rau
    Ka whai haere i a Jeremy Tātere MacLeod e kōrero ana me ngā kaumātua mai o roto o Ngāti Kahungunu, mai i Te Wairoa ki Wairarapa. Ko ngā momo kaupapa pēnei i ngā kōrero tuku iho a te iwi.  He huarahi anō tēnei huinga reo Māori e tūhura ai ngā tamariki i ō rātou ake whakapapa i ō ētahi kē hoki, hei kaupapa whakawhiti kōrero mā te whānau.
  • Whaikōrero-https://www.maoritelevision.com/shows/whaikorero
    Ko tā tēnei kohinga ataata he whakaatu i ngā tikanga o te  marae me te whaikōrero, he whakawhiti kōrero hoki mō ngā āhuatanga e haumanu ai tēnei tikanga me ōna tapu, ihiwehi. Mā tēnei rauemi e whai wāhi ai ngā tamariki ki te tūhura i ngā tikanga me ngā kōrero e pā ana hei kaupapa kōrero anō mā te whānau.
Books

Reo ā-Tuhi

  • Tautohetohe (he pānga hoki ōna ki te reo ā waha)  Whakaritea, whakatau he kaupapa tautohetohe mō te whānau. Ahakoa te taumata o tō reo me ngana ki te whakamahi i te reo Māori i te nuinga o te . Kia puta mai he kupu Pākehā ki te rārangi kupu hou mō te wiki. Ko te mahi ā-whānau he tautohetohe i te kaupapa i kōwhiria. Me wāwāhi e te whānau kia rua ngā rōpū, ā, me  tētahi hei kaiwhakawā
    Ānei ētahi kaupapa hei tīmatanga:
    • He reo rangatira te reo Māori?
    • Me ū ki tō mita ahakoa te whakahua kē o ngā ingoa?
    • Ko te mita he āhua hoki o te reo ā-tuhi?
    • Me tohu ko te reo Māori te reo tuatahi ka whakaakongia ki ngā kura katoa?
    • Tukuna tō reo kia rere ahakoa e hapa ana?
    • Me whai whakapapa Māori ki a  ai he Māori koe?

http://www.debating.org.nz/wp-content/uploads/2006/08/NZ-Schools-Debating-How-to-Judge-Guide.pdf

Kei tēnei hononga ngā whakamārama me ngā tohutohu hei ārahi i ngā tamariki, kia mōhio rātou he aha te tautohetohe me ōna whakahaerenga. Kei konei hoki ngā whakamārama mō ngā kawenga o tēnā, o tēnā e whai wāhi ana ki tēnei mahi.

  • Kōrero (he pāngaāno ōna ki te reo ā-waha)
    Kōwhirihia he kaupapa kōrero, wānangahia, rangahaua, ā, whakaritea he kōrero ā-tuhi. Āta mahia kia tangata whenua ai te tuhinga, ā kōrerohia ki te whānau. Whakaritea hoki he waiata hei tautoko i tō kōrero.

http://mwwl.org.nz/national-conference-2020/membership-competitions/

Mā tēnei hononga ka tirohia Ngā  Kōrero o Āpōpō he whakataetae whaikōrero

e kawea ana Te Rōpū Wāhine Māori Toko i te Ora, ā, he whānui anō ngā momo kōrero hei tautoko i te whānau, hei whakatauira mai hoki i te whaikōrero. Kei raro nei ngā kaupapa kōrero a Ngā  Kōrero o Āpōpō.

Ngā kaupapa o ngā tāina (10-15 ngā tau)

  • Tātau Tātau
  • Atawhaitia te tamaiti, ko te tipu a te tamaiti, koira anō te tipu o Aotearoa.
  • Mehemea ka moemoeā ahau, ko ahau anake. Mehemea ka moemoeā tātau, ka taea e tātau.
  • Whāia te itikahurangi i runga i te tika, te pono me te aroha.
  • Te whakamanawame te whakamana i ngā wāhine Māori me ō rātau whanau.
  • Te Rōpū Wāhine MāoriToko i te Ora – He aha kei tua?

Ngā kaupapa o ngā tuākana (16+ ngā tau)

  • Ki uta ki tai, kia matatū.
  • I runga i te whakaaro Māori te ao, ao te , kāre i tua atu.
  • He aha te mea nui o te ao? Ko te oranga pai o te tangata.
  • Mā wai Te Rōpū Wāhine MāoriToko i te Ora e kawe?
  • Ka ora te reo me ngā toi Māori mā te ako me te maimoa. Kei reira ngā tikanga Māori.
  • Me aro koe ki te o Hineahuone
  • Kei moumou, Māorimā!
Capture hd test v2

Reo ā-Pānui

Te Wharekura (he pānga hoki ōna ki te reo ā waha)

Mā ngā ākonga wharekura tēnei huinga pānui kōrero, ā inā kē te maha o ngā kaupapa hei mea pānui. Ko ngā momo kaupapa pēnei i ngā kōrero tuku iho a te iwi.  He huarahi anō tēnei huinga reo Māori e tūhura ai ngā tamariki i ō rātou ake whakapapa i ō ētahi kē hoki, hei kaupapa whakawhiti kōrero mā te whānau.

Rauemi Reo Māori TKI (he pānga hoki ōna ki te reo ā-tuhi, ā-waha hoki) http://mataurangamaori.tki.org.nz/Rauemi-tautoko/Te-Reo-Maori

Mā tēnei huinga pānui me āna pukapuka e pai ana mō te whānuitanga o ngā reanga kei te ako i te reo Māori. Ka taea e ngā tamariki te tūhura i ngā rauemi, te aronui ki ngā kaupapa e ngākaunui ana ki a rātou, te whakawhiti kōrero hoki me te whānau.

Rauemi Reo Māori TKI (he pānga hoki ōna ki te reo ā-tuhi, ā-waha)  http://matepouako.tki.org.nz/

Kei tēnei pae tukutuku ngā rauemi tautoko mā ngā huinga pukapuka reo Māori. He rauemi ēnei hei tautoko i te ākonga i roto i te mahi pānui me ētahi ngohe anō e pā ana ki ngā pukapuka.

Te Wharekura (he pānga hoki ōna ki te reo ā-wahahttp://matepouako.tki.org.nz/Te-Wharekura

He mea hanga tēnei pae hei mea tautoko i te huinga pukapuka o Te Wharekura. Hei whakamahi ēnei rauemi mā te whānau ki te tautoko i ngā tamariki i runga i ngā mahi pānui me ētahi ngohe anō e pā ana ki ngā pukapuka.

Te Tautoko (also applies to reo ā waha) -http://matepouako.tki.org.nz/Te-Tautoko

He mea hanga tēnei pae hei mea tautoko i te huinga pukapuka o Te Tautoko. Hei whakamahi ēnei rauemi mā te whānau ki te tautoko i ngā tamariki i runga i ngā mahi pānui me ētahi ngohe anō e pā ana ki ngā pukapuka.

Te Papatipu (also applies to reo ā waha) -http://matepouako.tki.org.nz/Te-Papatipu

He mea hanga tēnei pae hei mea tautoko i te huinga pukapuka o Papatipu. Hei whakamahi ēnei rauemi mā te whānau ki te tautoko i ngā tamariki i runga i ngā mahi pānui me ētahi ngohe anō e pā ana ki ngā pukapuka.

Ngā akoranga matua i te kāinga

carousel carpet 1200x600

Tuhituhi

Ka whakamahere, ka tuhi, ka tirotiro, ka whakatikatika, ka tuhi anō i aku tuhinga.

  • Te whakamahi i ngā pūna kōrero maha hei kōrero mō aku tuhinga
  • Te hanga pātai
  • Tuhi whakautu ki te pātai
  • Te whiriwhiriara whakaatu kōrero arā, tuhinga roareta, PanaHiko etc
  • Whakarongo ki ngā kōrero tuihono me ngā pāhorangi me te whakarite urupare
  • Tuhi kōrero mō te waiata, te tito waiata
carousel chat 1200x600

Pānui

Ka pānui au kia ora te ngākau ki kōhi mōhiotanga me te rangahau mai i te whānuitanga o ngā puna kōrero

  • Pānui mō te oranga ngākau – pupuri rārangi pukapuka e whakarāpopoto, e urupare hoki mō ngā kōrero i pai, kāore i pai mō te pānui
  • Pānui ki te rangahau kaupapa hou me te kimi mōhiotanga hou
  • Waihangapānui/Pana Hiko me ngā mōhiotanga nāku i kite mō tētahi kaupapa
carousel colouring 1200x600

Reo ā-waha

E kaha ana au ki te  ki te kōrero i mua i te aroaro o te huinga tangata kia aro tonu ai rātou ki au me aku kōrero.

  • whakaaturangamariko, ā-pepa rānei mō tētahi mea e ngākaunuitia ana e au
  • whakamahi kupu e pai ana me te pakeke me ngā pēpi i ngā ōpakiōkawa hoki
  • tautoko ētahi atu mai i te kāinga
carousel shell 1200x600

Pāngarau

Kei te ako au ki te whakaoti rapanga tau-ā-iratau tōpū me ngā hautau …

  • inemea me te whakawhiti i waenga i ngā momo inenga h.t. i Kg ki Lbs
  • tūhuratauira i roto i te taiao
  • te whakamaherekaupapa, whakarite pūtea me te aroturuki
  • waihangakoha – mahi kōwhaiwhai, mahi pukapuka kuha, mahi whakapiripiri, mahi waituhiwhakairo, te whatu wūru, tuitui, mahi kāmura rānei
  • ngā tākaroā-waho
carousel teach 1200x600

Ngā ara hopu akoranga i te kāinga …

  • Waea pūkoro – whakaahuaataata rānei mōku e tākaro ana, e ako ana hoki
  • Pūpuri kōpaki me aku tānga pikitiarārangi pukapuka, aku rangahauwhakaaturanga hoki
  • Kimi whakaaromai i tētahi hoa, tētahi rānei o taku whānau