Kati

Wāhanga 2 – He Waka Tūpuna

Ko ēnei ngā kaupapa matua o tēnei wāhanga, katoa ēnei kaupapa e hāngai ana ki te kaupapa “He Waka Tūpuna”. Ko ēnei kaupapa ka noho hei aronga mō ngā mahi akoako, ka whakahāngai atu ki TMoA. Ko ngā rauemi, ko ngā ngohe, ka taka katoa mai i ēnei kaupapa matua:  

  • Kupe
  • Māui
  • Rata

Te hononga ki TMoA

Taumata 2-5

TMoA

Whenu

Tikanga ā-iwi

Te Ao Hurihuri

Te Wāhi me te Taiao

Pūtaiao

Ō Kawekawe

Te Ao Tūroa

Hauora 

Waiora

Tangata

Kupe

Te wāhanga o TMoA

Te Whenu

Te Whāinga Paetae

 Ngā kawenga mā te kaiako

Ngā mahi a te ākonga

Tikanga ā-Iwi

2.1 Te Wāhi me te Taiao

 

Ka whakaahua i te whakaawenga o ngā mahi a te tangata i te wāhi me te taiao, me te whakaawenga o te wāhi me te taiao i ngā mahi a te tangata.

Kupe

 

Mā te kaiako tētehi kōrero e whakarite, he kōrero pakiwaitara mō Kupe e whakautu ana i ēnei pātai ka pānuihia ki ngā ākonga.

·         Ko wai a Kupe?

·         I noho a Kupe ki whea?

·         Kei whea a Hawaiki?

·         He aha ētehi o āna mahi?

·         Ko wai āna tamariki?

·         He aha i wehe ai a Kupe i Hawaiki?

 

He mahi whakarongo

He mahi takitahi

 

Ko tā te ākonga mahi he whakarongo ki ngā kōrero e pānuihia ana e te kaiako, ka whakautuhia ēnei pātai kei raro iho nei i te kaiako e pānui ana.

Ka rua ngā pānuitanga.

·         Ko wai a Kupe?

·         I noho a Kupe ki whea?

·         Kei whea a Hawaiki?

·         He aha ētehi o āna mahi?

·         Ko wai tāna wahine?

·         Ko wai āna tamariki?

Pūtaiao

Te Ao Tūroa

5.4 Papatūānuku

 

Ka tūhura i te hanga, te hanganga, me ngā āhuatanga o Papatūānuku, o te kōhauhau hoki, me ngā pānga o tā te tangata mahi.

Te Wheke o Muturangi

 

Mā te kaiako e pānui te pakiwaitara o Te Wheke o Muturangi me Kupe ki ngā ākonga. Mutu ana te pānui ka noho ngā ākonga ki te wānanga i ngā kaupapa matua o te pakiwaitara.

 

 

Ohia manomano – Wānanga

He mahi ā-akomanga

 

Ka noho te akomanga ki te kaiako ka wānanga i ngā kaupapa matua o te pakiwaitara.

 

Mutu ana te ohia manomano ā-akomanga, ka hoki ngā ākonga ki te tiki i ā rātou pukapuka ka tuhi i ngā kōrero katoa i kōrerotia. 

 

Hauora

 

 

 

Tangata

2.1Whanaungatanga

 

Ka whakaatu i ngā huarahi hei whai, hei whakaū, hei whakakaha ake i ngā hononga i waenganui i te tokorua, i te rōpū, i ngā horopaki huhua hoki.

Te hekenga mai o Kupe

 

Mā te kaiako ngā kōrero mō te hekenga mai o Kupe i Hawaiki ki Aotearoa. Māna ngā kōrero o te whai i a Muturangi e whakamārama, māna hoki e whakamārama  ētehi wāhi o Aotearoa nāna i whakaingoa.

 

Mā te kaiako e whakarite tētehi mapi nui o Te Ika a Māui me te Waka o Māui ka whakairia ki te pakitara, ka tāpiri i ngā wāhi nā Kupe i tapa. Mā te kaiako e tohutohu ki ngā ākonga kia hoki ki ō rātou whānau ki te rangahau nō whea rātou.

 

Te mapi o Aotearoa – He mahi toi

He mahi takitaki

Ko tā te ākonga mahi he rangahau i ēnei pātai:

·         Nō whea ahau?

·         Nō whea tōku iwi?

·         Kei whea tōku marae?

·         Kei whea tōku maunga?

Mutu ana te kimi i ngā whakautu, ka tuhia ēnei kōrero ki tētehi pepa, ka tāpirihia ki te mapi nui kia kite ai ngā ākonga i tō rātou hononga ki ngā whenua nā Kupe i tapa.

Māui

Te wāhanga o TMoA

Te Whenu

Te Whāinga Paetae

 Ngā kawenga mā te kaiako

Ngā mahi a te ākonga

Tikanga ā-Iwi

4.1 Te Wāhi me te Taiao

 

Ka whakamārama i ngā whakaatatanga o te wāhi i ngā pāhekohekotanga o te tangata ki te taiao i ngā wā o mua

Māui

 

Ko wai ā Māui?

 

I mua i te ruku ki ngā kōrero mō Māui mā te kaiako e tuku ngā ākonga kia tuhi katoa i ō rātou mōhitanga mō Māui ki tētehi pepa nui.

 

Ohia manomano – He mahi tuhituhi, he kōrero

He mahi takirua

 

Ko tā te ākonga mahi he tuhi i ōna mōhiotanga ki te pepa e pā ana ki a Maui. Mutu ana tērā mahi ka tū ia takirua ki te whakaputa i ō rāua whakaaro.

Pūtaiao

Ō Kawekawe

4.2 Te Whakamahi Pūmatū

 

Ka whakahāngai i ngā āhuatanga ōkiko, kawekawe hoki o ētahi tūmomo matū ki te whakamahinga hangarau, ki te tukanga māori rānei.

 

Māui te kaumoana

 

Mā te kaiako e kōrero mō ngā mahi whakatere waka a Maui me tana kau i ngā moutere o Merinīhia, Maikoronīhia me Poronīhia. Mā te kaiako e whakamārama ētehi o ēnei kaupapa ki ngā ākonga.

·         Te hī ake i te ika a Māui.

·         Ngā kōrero mō Māui i te Moana-nui-a Kiwa.

 

Te tā i tētehi waka whakatere moana

He mahi takitahi

 

Ko tā te ākonga mahi he tā i tētehi waka whakatere moana mō Māui.

He waka whakatere waka tūturu tēnei engari ka taea e ngā ākonga te whakahou me te whakaniko i te waka kia hāngai ki te ao o nāianei. Hei kīnaki i tēnei pikitia mā ngā ākonga tētehi kōrero e tuhi e whakamārama ana i tētehi haerenga ō Māui.

Hauora

 

 

 

Tangata

5.2 Huatau o te Whanaungatanga

 

Ka whakaatu i ōna pūmanawa, tikanga mahi ngātahi, hei whakatau kōwhiringa kia noho ora ai ia me ētahi atu.

Māui

 

Mai i ngā kōrero kua whāngaihia ki ngā ākonga e pā ana ki a Māui, hei whakakapi i tēnei wāhanga mā ngā ākonga e tuhi i tētehi haurongo e pā ana ki a Māui. Mā te kaiako e whakamārama atu ki ngā ākonga he aha te haurongo kia taea e rātou tētehi te tuhi.

 

He tuhi haurongo – He mahi tuhituhi, he mahi toi.  

He mahi takitahi

Ko tā te ākonga mahi he tuhi haurongo mō Maui, ka whakautuhia ēnei pātai:

·         Ko wai a Māui?

·         He aha ētehi o āna mahi?

·         I tere ā Māui ki whea?

·         He aha ngā tikanga whakatere waka i whakaūngia e Māui?

Rata

Te wāhanga o TMoA

Te Whenu

Te Whāinga Paetae

 Ngā kawenga mā te kaiako

Ngā mahi a te ākonga

Tikanga ā-Iwi

5.1 Te Ao Hurihuri

 

Ka whakamārama i te whakaawenga o ngā tūāhua o mua i ngā hononga i roto, i waenga hoki, i te rōpū, me te haere tonu o ēnei whakaawenga.

Ko wai a Rata

Mā te kaiako e whakamārama ngā kōrero whakapapa mō Rata, te mokopuna a Tāwhaki, te tamaiti a Wahieroa rāua ko Kura. Mā te kaiako e whakamārama ko wai ōna mātua, ko wai hoki ōna kaumātua.

Mā te kaiako e whakamārama ngā tikanga o te tuhi rākau whakapapa, kia taea e ngā ākonga tētehi rākau whakapapa te tuhi mō Rata.

Whakapapa – He mahi tuhituhi

He mahi takitahi

 

Ko tā te ākonga mahi he tuhi rākau whakapapa mō Rata, ki te taha o ia ingoa o te rākau whakapapa ka tuhia e ngā ākonga he paku whakamāramatanga mō taua tangata.

 

Pūtaiao

Te Ao Tūroa

3.3 Te Taiao

 

Ka mārama e rite ana te rauropi mō tōna wāhi noho, ā, tērā ka raru te rauropi ina rerekē taua wāhi noho.

Aniwaru

 

Mā te kaiako te pakiwaitara o Rata me te rākau e pānui ki ngā ākonga, mutu ana te āta wānanga i ngā kōrero o te pakiwaitara, ka whakamārama te kaiako i ngā tikanga o te tuhi me te tā papa pakiwaitara (Storyboard).

 

 

Papa pakiwaitara – He mahi tuhituhi, he mahi tā.

He mahi takirua

 

Ko tā te ākonga mahi he tā me te tuhi i tētehi papa pakiwaitara mō ngā wāhanga e rima o te pakiwaitara.

Ka tīpakohia e ngā ākonga ngā wāhanga e rima o te pakiwaitara, kei a rāua te kōwhiringa, ka tā i te pikitia me ngā kōrero mō ia wāhanga. Mutu ana ngā wāhanga e rima me rere pai te pakiwaitara.  

Hauora

 

 

 

Waiora

5.3 Haumarutanga

Ka tūhura, ka whakamahi i ngā rautaki haumaru kia pai ai te noho ki tōna hapori.

 

Rata me te rākau

 

Mai i ngā kōrero mō te pakiwaitara o Rata me te rākau, mā te kaiako e kōrero ki ngā ākonga mō te motuhaketanga o te karakia i tēnei horopaki.

Ko te karakia nā Rata i tuku te orokohanganga o tēnei tikanga karakia waka a te Māori.   

Karakia – He mahi tuhituhi

He mahi takitahi

 

Ko tā te ākonga mahi he tuhi i ngā tikanga e 5 e whakamārama ana i ngā hua pai i puta nā te karakia a Rata.