Kati

Wāhanga 1 – He Waka Atua

Ngā kaupapa matua

Ko ēnei ngā kaupapa matua o tēnei wāhanga, katoa ēnei kaupapa e hāngai ana ki te kaupapa “He Waka Atua”. Ko ēnei kaupapa ka noho hei aronga mō ngā mahi akoako, ka whakahāngai atu ki Te Marautanga o Aotearoa [TMoA]. Ko ngā rauemi, ko ngā ngohe, ka taka katoa mai i ēnei kaupapa matua:        

  • Te Waka o Tama-Rereti
  • Tainui Waka – He Waka Atua   
  • Te Whakatere Waka

Te hononga ki TMoA

Taumata 2-5

TMoA

Whenu

Tikanga ā-iwi

Te Ao Hurihuri

Te Wāhi me te Taiao

Pūtaiao

Ō Kawekawe

Te Ao Tūroa

Hauora  

Waiora

Tangata

Te Waka o Tama-Rereti

Te wāhanga o TMoA

Te Whenu

Te Whāinga Paetae

 Ngā kawenga mā te kaiako

Ngā mahi a te ākonga

Tikanga ā-Iwi

3.2 Te Wāhi me te Taiao

 

Ka whakamārama i ngā take me ngā huarahi e whakaatu ai te tangata i tōna hononga ki tētahi tino wāhi, ki tētahi tino taiao.

He Waka Atua

 

He aha te waka atua?

He aha te rerekētanga o te waka atua me te waka tangata?

Nō whea ngā waka atua?

Kei whea ngā waka atua?

 

Mā te kaiako me ngā ākonga ēnei momo kaupapa e tūhura i mua i te ruku ki ngā kōrero a Tama-Rereti.  

 

Mā te kaiako ngā ākonga e whakarōpū, e toru ngā ākonga ki ia rōpū.

Ka tuku te kaiako i ēnei pātai ki ngā rōpū hei āta wānanga mā rātou.

He wānanga – He mahi tuhituhi

He mahi ā-rōpū

 

Ko tā te ākonga mahi he wānanga i ngā pātai, he tuhi hoki i ō rātou whakaaro ki tētehi pepa nui.

Mutu ana te wānanga i ngā pātai kua tukuna mai e te kaiako, ka tū ia rōpū ki te whakamārama i ō rātou whakaaro.

Pūtaiao

Te Ao Tūroa

4.5 Ranginui

 

Ka ako haere i ngā wāhanga o te whānau a Tama-nui-te-rā, tae atu ki ngā aorangi me ō rātou marama, e mārama haere ai ki ngā tawhiti, ki ngā āhuatanga hoki e pā ana ki te toro ātea.

Tama-Rereti

Mai i ngā kōrero kua puta i ngā ākonga, mā te kaiako e whakamārama i te waka atua o Tama-Rereti ko Uruao te ingoa me te pakiwaitara mō Tane rāua ko Tama-Rereti.

Mā te kaiako e āta whakamārama ēnei kāhui whetū e noho ana ki te waka.

·         Ko Tautoru

·         Ko Māhutonga

Mā te kaiako ngā ākonga e whakarōpū. Mā ia rōpū tētehi o ēnei kāhui whetū e hanga e tā rānei mā ngā rauemi toi.  

 

He hanga kāhui whetū – He mahi toi

Mahi ā-rōpū

 

Ko tā te ākonga mahi he hanga i te kāhui whetū kua tukuna ki tō rātou rōpū e te kaiako.

 

Ka hanga i te kāhui whetū mā te whakamahi i ngā rauemi toi.

Hauora

 

 

 

Tangata

5.2 Huatau o te Whanaungatanga

 

Ka whakaatu i te huhua o ngā pūmanawa whakapuaki whakaaro i runga i te wairua whakawhena e tōtika ai te mahi ngātahi.

 

Te Māngōroa

 

Mai i ngā kōrero mō te waka atua a Tama-Rereti. Mā te kaiako e whakawhānui ngā kōrero mō te Māngōroa. E ai ki ngā kōrero ka huripoki te waka atua o Tama-Rereti ka taka mai ko ngā whetū i te takere o te waka ko te Māngōroa tērā.

 

Mā te kaiako e whakamārama he aha te Māngōroa ki tā te titiro a te Māori.

Whakarākai pōtahu – He mahi toi, he mahi tuhituhi.

He mahi takitahi

 

Ko tā te ākonga mahi he whakarākai i tētehi pōhatu anō nei ko ngā pōhatū ēnei a Tama-Rereti nāna i whiu ki te rangi. Mā te ākonga tāna pōhatu e whakarākai kia ātaahua te āhua, māna hoki tētehi kōrero e tuhi e whakamārama ana i ngā kōrero a Tama-Rereti me te kāhui whetū o te Māngōroa.

Tainui Waka – He Waka Atua

Te wāhanga o TMoA

Te Whenu

Te Whāinga Paetae

 Ngā kawenga mā te kaiako

Whakaari – Ngā mahi a te ākonga

Tikanga ā-Iwi

4.1 Te Wāhi me te Taiao

 

Ka whakamārama i ngā whakaatatanga o te wāhi i ngā pāhekohekotanga o te tangata ki te taiao i ngā wā o mua.

Tainui Waka – Te Waka Atua

 

E ai ki ngā kōrero he kāhui whetū a Tainui waka e noho ana i te uma o ngā whetū o te pō, e ai ki ētehi ko “Te Waka o te Rangi” tēnei engari, e ai ki te rohe o Tainui ko te ingoa o tēnei kāhui whetū ko “Te Waka o Tainui”. Hei tā ngā iwi o Waikato he tohu mate tēnei waka, ko te rā o te waka e tō ana i ngā mate i hinga i te tau.

 

Ko tā te kaiako mahi he whakamārama me te whakawhānui i ēnei kōrero ka tuku ki āna ākonga.

He mahi whakarāpopoto – He mahi tuhituhi

He mahi takitahi

 

Ko tā te ākonga mahi he tuhi kōrero e whakarāpopoto ana i ngā kōrero kua tīpakohia e ia mō “Te Waka o Tainui” i tēnei horopaki.

Pūtaiao

Te Ao Tūroa

2.5 Ranginui

 

Ka whakawhitiwhiti whakaaro mō Tama-nui-terā me te Marama, me ngā pānga ki a Papatūānuku.

Kāhui whetū

 

Mā te kaiako ēnei kāhui whetū e whakaatu, e whakamārama ki ngā ākonga, ko ēnei kāhui whetū e noho ana i te waka atua o Tainui. Mā te kaiako e whakamāmara ngā pikitia e kitea ana me ngā tikanga Māori o ēnei kāhui whetū:

·         Te tatā o Tautoru

·         Te kakau a Maui

·         Te whānau o Mata

·         Te punga o Tama-Rereti

 

Kāhui Whetū – He rangahau, he kauwhau.

He mahi takirua

 

Mai i ngā kōrero kua whāngaihia e te kaiako ki ngā ākonga, ko tā te ākonga mahi he rangahau i tētehi ō ēnei kāhui whetū.

 

Mā ia takirua e whakarite whakaaturanga

rauata hei whakaatu ki te akomanga e whakautu ana i ēnei pātai:

·         Ko wai tō kāhui whetū?

·         He aha te tikanga o tōna ingoa?

·         Tokowhia ngā whetū kei tēnei kāhui?

·         He aha tāna mahi?

·         He aha tōna tikanga e ai ki te ao Māori?

Hauora

 

 

 

Waiora

4.1 Kai

 

Ka whakawhiti whakaaro mō ngā momo kai, mō te oranga ā-wairua, ā-hinengaro, ā-tinana

Matariki

 

Mai i ngā kōrero o te pakiwaitara mō “Te Waka Atua o Tainui” me ngā kōrero kua whārikihia mō Matariki i taua horopaki mā te kaiako e whakamārama ngā kōrero mō matariki me te “Umu Kohukohu”  

Umu kohukohu

He mahi ā-akomanga

Ki te taea, ko te painga atu mehemea ka taea e te akomanga te umu kohukohu me ngā kai te whakarite.

Mā te kaiako ētehi wāhanga o tēnei tikanga e āta panoni kia taea e ngā ākonga te whai wāhi atu ki te whakariterite me te whai wheako i roto i ēnei mahi.

Te Whakatere Waka

Te wāhanga o TMoA

Te Whenu

Te Whāinga Paetae

 Ngā kawenga mā te kaiako

Ngā mahi a te ākonga

Tikanga ā-Iwi

3.1 Te Ao Hurihuri

 

Ka whakamārama i te whakaawenga o ngā whakaaro me ngā mahi a te tangata i te oranga o ētahi atu i ngā wā o mua.

Te mātauranga whakatere waka

 

Mai i ngā kōrero kua rangahaua e ngā ākonga mō ngā kāhui whetū. Mā te kaiako me ngā ākonga “te pānui whetū” e toro i raro i te horopaki o te whakatere waka ki te whakarauora i tēnei tikanga nō tuawhakarere.

 

He pānui whakaahua – He mahi toi, he mahi tuhituhi.

He mahi takitahi

 

Ko tā ākonga mahi he whakarite i tētehi pānui tuhituhi A3 ko “Te pānui whetū” te kaupapa. Mā te ākonga e whakakautu ēnei pātai ka whakauru ki te pānui:

·         Whakamāramahia te pānui whetū.

·         He aha ngā tikanga o te pānui whetū?

·         He aha ētehi kōrero tuku iho mō tō pānui whetū?

·         He aha te rerekētanga o tēnei mahi i ēnei rā i ngā wā o mua?

·         Kōrero whakatepe.

Pūtaiao

Te Ao Tūroa

5.5 Ranginui

 

Ka tūhura, ka whakatauira i ngā hurihanga e ahu mai ana i ngā pāhekoheko a Papatūānuku ki te Marama me Tama-nui-te-rā, pēnei i ngā āraitanga, i ngā tai, i ngā wāhanga o te tau.

Te moana me ngā hau

 

I mātua tiro ki te wāhi ki ngā whetū, ināianei me huri te aro ki ētehi atu tikanga tuku iho mō te whakatere waka. Mā te kaiako ēnei kaupapa e whakamārama ki ngā ākonga:

·         te pānui i ngā hau

·         te pānui i ngā au o te moana

·         ngā kapua

·         ngā manu

Mātaki kiriata – He mahi mātaitai

He mahi takitahi

 

He maha tonu ngā kiriata kei tiriata me ngā hōtaka whakatere waka kei te pae tukutuku o whakaata Māori, e whakaatu ana i ēnei tikanga tuku iho a te Māori, ka taea hoki e ngā ākonga te mātaki i a Moana reo Māori.

 

Ko tā te ākonga mahi he mātaki i tā te kaiako e whakarite ai ka tuhi whakamārama e pā ana ki ngā āhuatanga whakatere waka i kitea e ia.  

Hauora

 

 

 

Waiora

5.3 Haumarutanga  

 

Ka tūhura, ka whakamahi i ngā rautaki haumaru kia pai ai te noho ki tōna hapori

Ngā karakia whakatere waka

 

Mai i ngā kōrero kua whakatakotoria mō ngā tikanga whakatere waka. Mā te kaiako ētehi karakia e rangahau  mō ngā horopaki huhua o te whakatere waka. Māna ēnei karakia me ōna tikanga e whakamārama ki ngā ākonga.  

Tito karakia – He mahi tuhituhi

He mahi takitahi

 

Mai i ngā kōrero mō te whakatere waka, ko tā te ākonga mahi he tito karakia. Māna ngā kupu e kimi, māna te kaupapa e whakatau (ko te whakatere waka te horopaki). Ko te haumarutanga o te tangata te tūāpapa o te karakia.

  • Ko te painga atu mehemea ka taea e ngā ākonga te haere ki te kite i tētehi waka.