Kati

Wāhanga 2 - Tītoki

E rua ngā tino taonga a te pā o Parihāmore, ko Urukinaki tētehi he kōhine mutunga kē mai o te ātaahua. Ko te taonga tuarua ko te rākau Tītoki. Ko tēnei wāhanga e hāngai ana ki te rākau Tītoki me ngā painga ōna ki te iwi o te pā o Parihāmore.

Te wāhanga o TMoA

Te Whenu

Te Whāinga Paetae

 Ngā kawenga mā te kaiako

Ngā mahi a te ākonga

Te Reo Māori

Ā-Waha

Āheinga Reo

7.1

 

Ka mārama ki ngā tikanga peha i roto i te reo kōrero, te reo tuhi, me te reo ataata.

He aha te Tītoki?

 

E ai ki ngā kōrero mō te tītoki he rākau taketake tēnei nō Aotearoa. Ko te rākau nei i whakamahia hei hanga kakau mo ngā kō me ngā toki. Ko ngā pua o te rākau tītoki i kōhuatia kia puta mai ngā hinu o roto ka whakamahia hei kakara kiri me te kakara makawe hei whakarekareka i te wahine.

 

Mā te kaiako ngā kōrero mō te tītoki e tuku ki ngā ākonga.

 

Anei ētehi pae tukutuku hei tirotiro mā te kaiako e whakamārama ana i ētehi kōrero mō te tītoki.

https://www.tanestrees.org.nz/species-profiles/titoki/

 

https://www.terrain.net.nz/friends-of-te-henui-group/table-1/titoki.html

 

 

 

 

 

Tītoki

 

Mā te kaiako e tuku i ngā ākonga ki te rangahau ngā whakautu ki ngā pātai kei raro iho nei. Ko ēnei pātai katoa e hāngai ana ki te tītoki nei.

 

He aha te tītoki?

He aha te hītori o te tītoki?

Kei whea te tītoki e tupu ana?

He aha te āhua o te rākua?

He aha te āhua o ngā rau?

He aha te āhua o ngā pua?

He aha tōna tino whakamahinga i ngā wā o mua?

He aha tōna tino whakamahinga i ēnei rā?

He aha te ingoa pākehā o te rākau?  

 

 

 

Kīwaha

He mahi takitahi

 

Ko te mahi a te ākonga he rangahau i tēnei kīwaha

 

“Hei te wā tītoki”

 

Ka tuhia te whakamārama o tēnei kīwaha.

 

Pūtaiao

Te Ao Tūroa

5.5 Ranginui

 

Ka tūhura, ka whakatauira i ngā hurihanga e ahu mai ana i ngā pāhekoheko a Papatūānuku ki te Marama me Tama-nui-te-rā, pēnei i ngā āraitanga, i ngā tai, i ngā wāhanga o te tau.

Hanga Kakara

He mahi takitahi

 

Mai i ngā kōrero kua rangahau e te ākonga mō te tītoki ko tāna mahi he hanga kakara.   

 

Mā te kaiako ngā āhuatanga hanga karaka e āta whakamārama ki ngā tauira e ai ki tēnei pae tukutuku

-       Fragrance

https://www.fragrancex.com/blog/perfume-kids-craft/

 

Mā te kaiako ēnei rauemi e whakarite kia taea e ngā ākonga te hanga kakara tinana.

Hauora

 

 

 

Waiora

5.3 Haumarutanga 

 

Ka tūhura, ka whakamahi i ngā rautaki haumaru kia pai ai te noho ki tōna hapori

Tuhi pūrongo

He mahi takirua

 

Mai i ngā kōrero kua rangahaua e ngā tauira mō te tītoki ko tā ngā ākonga mahi he

-       tā i tētehi pikitia nui o te rākau kia kitea te tīwai o te rākau, ngā peka, ngā rau me ngā pua o rākau.

Mā ngā ākonga ia wāhanga o te rākau e whakamārama.

Mā te tokorua hoki tētehi kōrero e tuhi e whakamārama ana i ōna tikanga haumaru i ngā rā o mua.

 

Urukinaki me Pōtaka Taniwha

Ka tae te rongo o te ātaahua o Urukinaki ki a Pōtaka Taniwha ki te pā o Paraiti ka pupū tēnei hiahia ki roto i a ia ki te piri ki a Urukinaki. Ko tēnei wāhanga e hāngai katoa ana ki tērā hononga.

Te wāhanga o TMoA

Te Whenu

Te Whāinga Paetae

 Ngā kawenga mā te kaiako

Ngā mahi a te ākonga

Te Reo Māori

Ā-Waha

Āheinga Reo

6.2

 

Ka whakapuaki whakaaro mō ngā kaupapa, mō ngā ariā matua hoki o aua kaupapa, kia pai ai te whakatakoto tohetohenga, taunakitanga rānei hei whakaū i te whakaaro

Urukinaki me Pōtaka Taniwha

 

Ko Urukinaki tētehi wahine tino ātaahua, nō te pā o Parihāmore, ko tēnei wahine ātaahua te kōtiro a Kahu-taiaroa. Nā tōna ātaahua i rongonui ai ia.

 

I te pā o Paraiti a Pōtaka Taniwhā e noho ana kei tua iti atu i te pā o Parihāmore. ka rongo a Pōtaka Taniwha mō te ātaahua o Urukinaki ka pupū ake tēnei hiahia ki roto i a ia kia piri tahi rāua.

 

I mua i tēnei mahi a Pōtaka Taniwha he take kē i waenganui i ēnei iwi e rua nō reira koianei pea te huarahi ki te whakatau i ērā take katoa me tēnei hiahia o Pōtaka Taniwha kia piri ai rāua.

 

Ko te rautaki a Pōtaka Taniwha ko te whakanoho i ōna hoia ki te pūtake o te pā o Parihāmore kia noho mataara ai rātou e aukati ana i te huarahi tiki kai a te iwi o Parihāmore. Ka rere te wā, ka mate kai te iwi, ka heke mai a Whakamoumou-rangi te rangatira o Parihāmore ki te kōrero ki a Pōtaka Taniwha mō tētehi huarahi whakatau i te mārire ki waenganui i ngā iwi.

 

Ka whakatakoto a Pōtaka Taniwhā i tōna hiahia i a Urukina hei hoa wahine māna. Kāore a Urukinaki i rata ki a ia nā tōna koroheketanga, engari, hei whakatau i te mārie, hei whakaora anō i te pā o Parihāmore i whakaae a Urukinaki ki te tono. Ka pania a Urukinaki ki te kakara Tītoki ka tukuna ki a Pōtaka Taniwha ki reira noho mārire ai mō ake tonu atu.

 

Mā te kaiako ēnei kōrero e whakawhānui e āta whāngai atu ki ngā ākonga.

 

Anei tētehi pae tukutuku hei tirotiro mā te kaiako me ētehi kōrero mō Urukinaki rāua ko Pōtaka Taniwha.

 

http://www.terrain.net.nz/friends-of-te-henui-group/about-the-walkway/history-of-the-te-henui-area/historic-sites/parihamore-pa.html

 

Tuhi reta ōkawa

He mahi takitahi

 

Mā te kaiako e āta whakamārama ngā tikanga tuhi reta ōkawa ki ngā ākonga kia mārama pai rātou ki tēnei mahi.

 

Mai i ngā kōrero kua tukuna ki ngā tauira mō Urukinaki rāua ko Pōtaka Taniwha ko tā te ākonga mahi he tuhi reta ki a Pōtaka Taniwha e āta whakamārama ana i ngā tikanga e whakaae ana ia, i ngā tikanga rānei mō tōna kore whakaae ki nga mahi a Pōtaka Taniwha ki te iwi o Urukinaki.

 

Me āta whakamārama e te ākonga ngā take e whakaaro pērā ana ia.

 

Pūtaiao

Te Ao Tūroa

3.3 Taiao

 

Ka mārama e rite ana te rauropi mō tōna wāhi noho, ā, tērā ka raru te rauropi ina rerekē taua wāhi noho.

 

 

Tā Pikitia – Event Drawing

Mahi Takitahi

 

Ko tā te mahi a te ākonga he tā i tētehi pikitia e whakarāpopoto ana i ngā āhuatanga katoa o ēnei kōrero.

 

Mā te ākonga tētehi pikitia e tā e whakaahua ana i te mahi a Pōtaka Taniwha ki te iwi o Urukinaki.

 

Hauora

 

 

 

Tangata

Huatau o te whanaungatanga

4.2

 

Ka whakaatu i te huhua o ngā pūmanawa whakapuaki whakaaro i runga i te wairua whakawhena e tōtika ai te mahi ngātahi.

Wānanga (ōhia manomano)

Mahi takirua

 

Ko noho takirua te akomanga ka āta wānanga rātou i te mahi a Pōtaka Taniwha ka ōhiamanomanotia tēnei kaupapa.

 

 

He aha tētehi atu huarahi hei whai mā Pōtaka Taniwhā kia piri atu ki a Urukinaki?

 

Ka ōhiamanomanotia tēnei kaupapa e ngā takirua o te akomanga, ka tū ia rōpū ki te whakahua mai i ō rātou whakaaro.