Kati

Wāhanga 1 - Takitimu ki Te Moana Nui ā-Kiwa

I mua i te hekenga mai o Tākitimu i Hawaiki ki Aotearoa, he roa tōna haere i Hawaiki me Te Moana Nui ā-Kiwa, he roa hoki tana noho ki ētehi moutere. Ko tēnei wāhanga ka aro ki ētehi o ēnei wāhi me ngā moutere i noho ai ia. 

Te wāhanga o TMoA

Te Whenu

Te Whāinga Paetae

 Ngā kawenga mā te kaiako

Ngā mahi a te ākonga

Tikanga ā-Iwi

Te Wāhi me te Taiao

4.1

Ka whakamārama

i ngā whakaatatanga

o te wāhi i ngā

pāhekohekotanga

o te tangata ki

te taiao i ngā wā

o mua.

Te mahi hokohoko i te moutere o Tonga

 

Ko te moutere o Hāmoa tētehi o ngā moutere i noho ai a Tākitimu i tōna terenga i Te Moana nui ā-Kiwa. Ka tae te wā kia wehe te hunga nei i Hāmoa ka whakatere ki te moutere o Tonga. Ko te whakaaro i taua wā kia haria e rātou ētehi whāriki nā rātou anō i raranga kia pai ngā mahi hokohoko i te taenga atu ki Tonga mō ētehi rawa i hiahiatia e te waka o Tākitimu.

 

Mā te kaiako ngā tikanga raranga whāriki e whakaatu e whakaako ki ngā ākonga.

 

He raranga whāriki 

He mahi takitahi

 

Mai i ngā kōrero kua tukuna ki ngā ākonga mō te raranga whāriki, ko tā te ākonga mahi he raranga whāriki pai hei whakaatu ki tētehi wāhanga o te akomanga hei tohu whakamaumahara ki ngā mahi hokohoko i pīkauria e ngā tūpuna o Tākitimu me ngā mahi i Tonga. 

 

Ngā Toi

 

 

 

Toi Ataata

4.

Ka whakawhanake ariā, ka whakapakari

pūkenga, ka whakamārama, ka whai

māramatanga te ākonga:

mā te tūhura me te whakamahi

i ngā hua o ngā rawa, rawa tā,

me ngā taputapu;

i ngā mahi o te whiriwhiri

tukanga rawa tā, me te tautohu

taputapu;

mā te whakamahi i ngā tukanga

me ngā rawa tā a te kaitoi.

Tangiia rāua ko Tūtapu

 

Mā te kaiako ngā kōrero taukumekume me ngā kōrero pakanga a Tangiia rāua ko Tūtapu e tuku ki ngā tauira.

 

Anei tētehi paetukutuku me ngā kōrero mō ēnei tokorua.

http://archive.hokulea.com/ike/moolelo/tangaiia_and_tutapu.html

 

Mutu ana te whāngai atu i ngā kōrero ka noho te akomanga ki te āta wānanga i ngā kōrero mō te tokorua nei me te whakautu i ēnei pātai.

  • Ko wai a Tangiia?
  • Ko wai a Tūtapu?
  • He aha i riri ai a Tūtapu ki a Tangiia?
  • He aha i tapaina ai ko te ingoa o te waka i taua wā ko Te Tika a Te Tuahine?
  • I tae te waka nei ki tēhea moutere?
  • He aha i tapaina ai ko Te Takipu hei ingoa mō te waka?
  • Ko wai a Karika?
  • Ko wai i pakanga ki a Tūtapu?
  • Ko wai i kōhuru i a Tūtapu?

He hanga Powtoon

He mahi takitahi

 

Mā te kaiako e whakaatu i te taupānga “powtoons” ki ngā ākonga ko tā rātou mahi he tuhi powtoons e whakamārama ana i ngā kōrero aruaru a Tūtapu i a Tangiia i Te Moana Nui ā-Kiwa.

 

 

 

Hangarau

Te Āhuatanga o te Hangarau

3.1

Ka tautohu, ka whakaputa whakaaro e pā

ana ki:

• ngā whakahiatotanga hangarau i roto

i ngā wā;

• ngā whakapono me ngā uara;

• ngā tikanga ka whakamahia e te tangata

Hāmoa

 

Ko te waka o Tākitimu i tāraitia i te tau 1060 ki te moutere o Hāmoa. Ko ngā tohunga tārai ko Orokeu rāua ko Oronaino he tuakana teina rāua he tamaiti hoki nā te ariki, nā Whātonga.

Mā te kaiako ēnei momo kōrero me ētehi atu kōrero e hāngai ana ki te tāraitanga o te waka o Tākitimu e whāngai ki ngā tauira ka whakautuhia e rātou ēnei pātai:

  • Ko wai ngā tohunga tārai waka?
  • I ahatia ngā tohunga tārai waka?
  • He aha rāua i pēratia ai?
  • He aha te momo rākau o te waka?
  • He aha te ingoa o te waka i taua wā?

Anei tētehi paetukutuku hei tirotiro mā te kaiako, e whakamārama ana i ētehi kōrero mō Orokeu rāua ko Oronaino.

http://www.ranginui.co.nz/t257kitimu-te-waka.html

 

 

Rawa Taketake

He mahi takirua

 

Ko tā te ākonga mahi he āta rangahau i ngā rawa taketake me ngā rauemi i whakamahia e ngā tohunga tārai waka o te tau 1060 ki te tārai waka.

Kei raro nei ētehi rauemi o ēnei rā, ko tā te ākonga mahi he āta rangahau i ngā rawa i whakamahia i ngā rā o mua mō ēnei kei raro iho nei ka āta whakamārama i ia rauemi kua rangahautia.

 

·         Taura

·         Hēra

·         Kani

·         Whao

·         Nēra